Metale szlachetne – srebro, złoto i platyna w jubilerstwie

Metale szlachetne od wieków są podstawą jubilerstwa. To z nich powstają pierścionki, obrączki, kolczyki, zawieszki, łańcuszki, bransoletki, naszyjniki, sygnety i wiele innych wyrobów biżuteryjnych. Najważniejsze metale wykorzystywane w biżuterii to srebro, złoto i platyna. Każdy z nich ma inny wygląd, właściwości, trwałość, cenę oraz znaczenie w historii jubilerstwa.

Czyste metale szlachetne są często zbyt miękkie, aby wykonywać z nich trwałą biżuterię użytkową. Dlatego w jubilerstwie stosuje się stopy, czyli połączenia metalu szlachetnego z niewielką ilością innych metali. Dzięki temu biżuteria zachowuje piękny wygląd, ale zyskuje większą odporność na codzienne użytkowanie.

Metale szlachetne – najważniejsze informacje

Metal	Charakterystyka	Zastosowanie w biżuterii
Srebro	Srebrzystobiałe, połyskliwe, łatwe w obróbce i polerowaniu.	Kolczyki, zawieszki, pierścionki, łańcuszki, bransoletki, medaliki, biżuteria codzienna.
Złoto	Najbardziej rozpoznawalny metal szlachetny, dostępny w różnych kolorach i próbach.	Pierścionki, obrączki, kolczyki, zawieszki, naszyjniki, bransoletki, biżuteria zaręczynowa.
Platyna	Metal rzadki, ceniony, elegancki, o chłodnym srebrzystym kolorze.	Biżuteria luksusowa, obrączki, pierścionki zaręczynowe, oprawy kamieni.

Srebro w jubilerstwie

Srebro jest metalem srebrzystobiałym, połyskliwym i łatwym w obróbce oraz polerowaniu. W czasach starożytnych było bardzo drogocenne, odgrywa też ważną rolę w prawodawstwie Judaizmu. Po odkryciu Ameryki przez Kolumba cena srebra spadła z powodu odkrycia tam wielkiej jego ilości, jednak nadal odgrywa ogromną rolę w jubilerstwie ze względu na swój piękny wygląd.

W starożytnej Grecji Hipokrates – „Ojciec Medycyny” – nauczał, iż srebro ma właściwości lecznicze i pomaga w gojeniu ran. Amerykańscy pionierzy wrzucali srebrny dolar do mleka, żeby lepiej przechować je bez chłodzenia.

Ponieważ czyste srebro jest materiałem bardzo miękkim, biżuterię, monety i przedmioty użytkowe wytwarza się ze stopów srebra z niewielką ilością innych metali, np. miedzi. W ten sposób nadaje się srebru wytrzymałość, zachowując jego oryginalny wygląd.

Próby srebra

Próba srebra określa zawartość czystego srebra w stopie. Im wyższa próba, tym większy udział srebra w danym wyrobie. W jubilerstwie bardzo popularna jest próba 925, określana również jako srebro sterling.

W użyciu są następujące standardowe próby srebra:

próba 999 – zawierająca 99,9% czystego srebra,
próba 925 – zawierająca 92,5% czystego srebra,
próba 875 – zawierająca 87,5% czystego srebra,
próba 830 – zawierająca 83% czystego srebra,
próba 800 – zawierająca 80% czystego srebra.

Dlaczego srebro ciemnieje?

Srebro może z czasem ciemnieć. Jest to naturalny proces wynikający z kontaktu powierzchni srebra z czynnikami zewnętrznymi, m.in. powietrzem, wilgocią, potem, kosmetykami, perfumami, detergentami i związkami siarki. Ciemnienie srebra nie musi oznaczać wady produktu – jest typową cechą tego metalu.

Aby srebrna biżuteria dłużej zachowała połysk, warto przechowywać ją osobno, unikać kontaktu z chemią i regularnie czyścić miękką ściereczką przeznaczoną do srebra.

Złoto w jubilerstwie

W starożytnym Egipcie wydobywano ogromne ilości tego kruszcu, który zarezerwowany był dla boskich władców. Stamtąd złoto wędrowało do innych krajów, gdzie stało się środkiem monetarnym. Poszukiwanie złóż złota było bardzo ważnym motorem ekspansji terytorialnej Imperium Rzymskiego, a także europejskiej eksploracji Ameryki.

Czyste złoto używane jest dziś głównie w sztabkach jako inwestycja i rezerwy krajowe. Ponieważ metal ten jest zbyt miękki na potrzeby produkcji, powszechne w użyciu są stopy złota z innymi metalami, takimi jak srebro lub miedź. Stopy złota obniżają też jego cenę, podnosząc jego przystępność.

Złoto jest jednym z najważniejszych metali w jubilerstwie. Wykonuje się z niego pierścionki zaręczynowe, obrączki, kolczyki, zawieszki, łańcuszki, bransoletki, naszyjniki, medaliki i sygnety. Dzięki możliwości tworzenia stopów złoto może mieć różne kolory, m.in. żółty, biały i różowy.

Próby złota i karaty

Zawartość złota w stopie określamy na dwa sposoby: za pomocą karatów lub poprzez procentowe określenie zawartości w stopie. Czyste złoto określane jest jako złoto 24-karatowe. Każdy karat odpowiada 4,167% zawartości czystego złota, a więc złoto 14-karatowe to 14 × 4,167 = 58,338%. W większości krajów oprócz USA 14 karatom odpowiada standardowa próba 585.

W użyciu są następujące standardowe próby złota:

24 K = próba 999 – zawartość 99,9% czystego złota,
23 K = próba 960,
18 K = próba 750 – zawartość 75% czystego złota,
14 K = próba 585,
12 K = próba 500 – zawartość 50% czystego złota,
9 K = próba 375,
8 K = próba 333 – zawartość 33,3% czystego złota.

Kolory złota

Złoto w biżuterii może mieć różne kolory. Barwa zależy od metali dodanych do stopu. Najbardziej klasyczne jest złoto żółte, ale dużą popularnością cieszy się także złoto białe oraz różowe.

Żółte złoto – najbardziej tradycyjne i rozpoznawalne, kojarzone z klasyczną biżuterią.
Białe złoto – eleganckie, chłodne wizualnie, często wybierane do pierścionków zaręczynowych i biżuterii z kamieniami.
Różowe złoto – cieplejsze, romantyczne, popularne w nowoczesnej i kobiecej biżuterii.

Warto pamiętać, że białe złoto często jest dodatkowo rodowane, czyli pokrywane cienką warstwą rodu. Rodowanie nadaje jasny połysk i bardziej srebrzysty odcień, ale jako powłoka powierzchniowa może z czasem wymagać odświeżenia.

Platyna w jubilerstwie

Nazwa platyny pochodzi od hiszpańskiego słowa „platina” – „sreberko” – i wiąże się z lekceważącym podejściem do tego metalu, który aż do XIX wieku uważany był za bezwartościowy i służył oszustom do fałszowania srebra. Choć przez wieki służyła do dekoracji, naukowo odkryto ją dopiero w XVIII wieku w Kolumbii. Jest to metal rzadki i niepokrywający się patyną.

Obecnie platyna jest metalem bardzo drogim i cenionym. Ponieważ jest metalem dość miękkim, do produkcji biżuterii i innych przedmiotów stosowane są stopy platyny z innymi metalami, np. niklem.

Platyna kojarzy się z biżuterią luksusową, elegancką i bardzo trwałą wizualnie. Jej chłodny, srebrzysty odcień pięknie podkreśla blask kamieni, szczególnie diamentów, brylantów i jasnych kamieni szlachetnych.

Próby platyny

Próba platyny, podobnie jak próba złota i srebra, określa zawartość czystego metalu w stopie. Im wyższa próba, tym większy udział platyny w wyrobie.

W użyciu są następujące standardowe próby platyny:

próba 999 – zawierająca 99,9% czystej platyny,
próba 950 – zawierająca 95% czystej platyny,
próba 850 – zawierająca 85% czystej platyny.

Srebro, złoto czy platyna – co wybrać?

Wybór metalu zależy od budżetu, przeznaczenia biżuterii, oczekiwanego koloru, stylu oraz intensywności użytkowania. Każdy z metali ma inne zalety.

Metal	Dla kogo?
Srebro	Dla osób szukających eleganckiej biżuterii w przystępniejszej cenie, dobrej do codziennego noszenia i prezentów.
Złoto	Dla osób szukających klasycznej, trwałej i prestiżowej biżuterii na ważne okazje, zaręczyny, ślub lub prezent.
Platyna	Dla osób szukających biżuterii luksusowej, rzadkiej, eleganckiej i bardzo prestiżowej.

Metale szlachetne a kamienie w biżuterii

Srebro, złoto i platyna są często łączone z kamieniami szlachetnymi, ozdobnymi i syntetycznymi. Kolor metalu wpływa na odbiór kamienia. Żółte złoto ociepla barwę biżuterii, białe złoto i srebro nadają jej chłodniejszy, nowoczesny wygląd, a platyna podkreśla luksusowy charakter wyrobu.

Do metali szlachetnych oprawia się m.in. brylanty, rubiny, szafiry, szmaragdy, tanzanity, topazy, cytryny, ametysty, granaty, turkusy, perły, cyrkonie i wiele innych kamieni. Ostateczny efekt zależy od połączenia metalu, koloru kamienia, szlifu, oprawy i stylu projektu.

Jak dbać o biżuterię z metali szlachetnych?

Biżuteria ze srebra, złota i platyny wymaga odpowiedniej pielęgnacji. Nawet metale szlachetne mogą z czasem tracić połysk, rysować się, matowieć albo reagować na kontakt z kosmetykami i chemią.

Podstawowe zasady pielęgnacji biżuterii:

zdejmuj biżuterię do sprzątania, kąpieli, sportu i snu,
unikaj kontaktu z detergentami, chlorem, perfumami, kremami i kosmetykami,
przechowuj biżuterię osobno, najlepiej w pudełku lub miękkim woreczku,
nie przechowuj wielu wyrobów luzem w jednym miejscu, aby uniknąć zarysowań,
czyść biżuterię delikatnie, zgodnie z rodzajem metalu i kamieni,
regularnie sprawdzaj stan zapięć, opraw i kamieni,
w razie wątpliwości powierz biżuterię do profesjonalnego czyszczenia jubilerskiego.

Najważniejsze informacje w skrócie

Srebro, złoto i platyna to najważniejsze metale szlachetne stosowane w jubilerstwie.
Czyste metale są często zbyt miękkie, dlatego w biżuterii stosuje się ich stopy.
Srebro jest srebrzystobiałe, połyskliwe, łatwe w obróbce i popularne w biżuterii codziennej.
Najpopularniejszą próbą srebra w jubilerstwie jest próba 925.
Złoto może występować w różnych próbach i kolorach: żółtym, białym oraz różowym.
Popularne próby złota to m.in. 333, 375, 585, 750 i 999.
Platyna jest metalem rzadkim, cenionym i kojarzonym z biżuterią luksusową.
Biżuterię z metali szlachetnych należy chronić przed chemią, uderzeniami i zarysowaniami.

Najczęściej zadawane pytania

Czym są metale szlachetne?

Metale szlachetne to metale cenione za trwałość, odporność chemiczną, piękny wygląd i wartość. W jubilerstwie najważniejsze są srebro, złoto i platyna.

Dlaczego w biżuterii stosuje się stopy metali?

Czyste srebro, złoto i platyna są często zbyt miękkie do codziennego użytkowania. Dodatek innych metali zwiększa wytrzymałość biżuterii i pozwala uzyskać odpowiednie właściwości użytkowe.

Co oznacza próba srebra 925?

Próba 925 oznacza, że stop zawiera 92,5% czystego srebra. Jest to jedna z najpopularniejszych prób srebra stosowanych w biżuterii.

Co oznacza próba złota 585?

Próba 585 oznacza, że stop zawiera 58,5% czystego złota. Odpowiada ona złotu 14-karatowemu.

Czym różni się złoto żółte od białego?

Żółte złoto ma klasyczny, ciepły kolor. Białe złoto ma chłodniejszy, jasny odcień i często jest rodowane, aby uzyskać bardziej srebrzysty połysk.

Czy srebro może ciemnieć?

Tak. Ciemnienie srebra jest naturalnym procesem wynikającym z kontaktu z powietrzem, wilgocią, potem, kosmetykami i związkami siarki.

Czy platyna jest droższa od złota?

Platyna jest metalem rzadkim i cenionym, często kojarzonym z biżuterią luksusową. Jej cena zależy jednak od aktualnej sytuacji rynkowej, próby, masy wyrobu i projektu biżuterii.

Jak przechowywać biżuterię z metali szlachetnych?

Najlepiej przechowywać ją osobno, w pudełku jubilerskim lub miękkim woreczku. Dzięki temu ogranicza się ryzyko zarysowań, splątania łańcuszków i uszkodzeń.

Zobacz również

Jeżeli interesują Cię metale szlachetne, kamienie i biżuteria, sprawdź także powiązane poradniki oraz kategorie GaleriaJubilerska.pl: